(VnMedia) - Trong một nghiên của Viện Tâm lý học Việt Nam về đánh giá của cha mẹ đối với cách ứng xử của con cái, đã thu lại được 4 phong cách ứng xử mà con cái thu nhận được từ bố mẹ. Khảo sát trên được các chuyên gia tâm lý tiến hành trên 350 cha mẹ ở Hà Nội, Thái Bình và Hà Tây.

Theo các chuyên viên tâm lý Đỗ Ngọc Khanh, nếu như người lớn có nhiều phong cách làm cha mẹ như kiểu độc đoán, kiểu buông lỏng, kiểu tích cực… thì trẻ cũng có thể có nhiều kiểu ứng xử với cha mẹ của mình: “ngoan ngoãn” vâng lời hay độc lập… Tuy nhiên, các điều tra đã được thực hiện cũng cho thấy, ở lứa tuổi mới lớn, nhất là ở khu vực thành thị, nhu cầu độc lập của trẻ có xu hướng ngày càng tăng.

Ứng xử theo phong cách chia sẻ

Trong số các khảo sát, số lượng cha mẹ cho biết, con cái họ thường xuyên chia sẻ với họ cả trong lĩnh vực học tập và quan hệ với bạn chiếm phần lớn (điểm trung bình: 4,26). Chỉ có 4 người, chiếm 1,1% cho biết có mức độ chia sẻ ở mức độ thấp và 19 người chiếm 5,4% có mực độ chia sẻ trung bình. Còn lại 327 người, chiếm đến 93,4% là có mức độ chia sẻ cao.

Điều này cho thấy rằng ở những gia đình chọn cách ứng xử theo phong cách chia sẻ, các thành viên trong gia đình có mối quan hệ khăng khít, tin cậy, gần gũi. Cha mẹ thực sự là chỗ dựa cho con. Con có thể tìm lời khuyên bảo, hướng dẫn của cha mẹ khi cần thiết.

Có một thực tế xã hội đang được các chuyên gia tâm lý báo động bởi ngày nay con cái và cha mẹ ít có cơ hội gần gũi nhau vì con phải học hành quá nhiều, cha mẹ lại thường bận rộn với công việc của mình. Do đó, việc các con thường xuyên chia sẻ với bố mẹ các suy nghĩ, việc làm của mình là điều rất quan trọng trong quá trình xã hội hoá của một đứa trẻ.

Phải biết được các suy nghĩ, tình cảm, việc làm của con thì cha mẹ mới có thể hướng dẫn con đi đúng đường một cách kịp thời. Cha mẹ cũng chỉ có thể giúp con trong học tập nếu cha mẹ biết được con mình yếu ở điểm nào, chỗ nào chưa rõ, chưa hiểu. Cũng như vậy, nếu con chia sẻ với bố mẹ các quan hệ bạn bè của mình thì bố mẹ có thể giúp con nhìn nhận và có các lựa chọn bạn bè đúng đắn.

Trong các gia đình được điều tra, nhiều em học sinh cho biết em nghe theo ý kiến của bố mẹ trong việc học tập bởi các em thấy các ý kiến đó là hợp lý. Đây chính là điểm cho thấy là sự tin tưởng của con cái vào cha mẹ không phải là thụ động mà các em còn biết tự mình suy xét xem các ý kiến của bố mẹ có phù hợp hay không rồi mới nghe lời. Nhận xét của các chuyên gia tâm lý cho biết, trẻ đây là dấu hiệu về sự trưởng thành của trẻ. Các em đã có những suy nghĩ, cân nhắc trước khi hành động.

Tôn trọng con cái là cách để cha mẹ và con hiểu nhau hơn.

Ứng xử theo phong cách vâng lời

Các con trong các gia đình trong mẫu chọn cũng được các cha mẹ đánh giá là thường xuyên vâng lời bố mẹ ở mức độ cao (điểm trung bình: 3,99). Xu hướng các em nghe lời bố mẹ trong lĩnh vực học tập cao hơn trong lĩnh vực tình bạn và lĩnh vực kỷ luật gia đình. Điều này có thể trong lĩnh vực học tập các con bị phụ thuộc vào cha mẹ cao hơn trong lĩnh vực kỷ luật hoặc quan hệ bạn bè, vì học tập là hoạt động chủ yếu ở lứa tuổi này và các bậc cha mẹ cũng quan tâm nhiều đến việc học hành của con.

Như vậy. truyền thống tôn trọng và nghe lời cha mẹ trong các gia đình vẫn còn được duy trì ở mức khá cao.

Tuy nhiên, truyền thống coi trọng tính “ngoan ngoãn”, “dễ bảo” của trẻ, không chấp nhận “trẻ con mà dám cãi lại người lớn” vì “cá không ăn muối cá ươn, con cãi cha mẹ trăm đường con hư” cũng bộc lộ những điểm yếu trong xã hội hiện đại. Trong môi trường này trẻ thường bị động, phụ thuộc vào hướng dẫn, chỉ bảo, quyết định của người lớn. Mức độ sáng tạo vì thế có thể bị tổn hại và khả năng ứng phó với những khó khăn bên ngoài cũng bị hạn chế.

Ứng xử theo phong cách quan tâm

Trong các điều tra, mức độ quan tâm đến gia đình (luôn cùng bố mẹ tìm cách giải quyết các khó khăn trong gia đình; giải hoà khi bố mẹ giận nhau; chưa đi ngủ nếu chưa hoàn thành công việc; làm theo yêu cầu của bố mẹ và đóng góp ý kiến trong công việc gia đình) của con không cao như ứng xử nghe lời hay chia sẻ nhưng cũng ở mức độ cao (điểm trung bình: 3,92).

Theo các chuyên gia tâm lý, phải chăng các con trong các gia đình không có thói quen đóng góp ý kiến thường xuyên trong các công việc liên quan đến gia đình (điểm trung bình: 3,75) bởi điều đó đã có người lớn quyết định? Hay phong cách làm cha mẹ của nhiều bậc cha mẹ cũng không khuyến khích điều này và vì thế sự tham gia của trẻ còn hạn chế? Quan niệm truyền thống về "con ngoan", "vâng lời" có thể đã góp phần tạo ra sự bị động này? .

Ứng xử theo phong cách độc lập

Qua khảo sát, các bậc cha mẹ cho biết, mức độ ứng xử độc lập hay có xu hướng tự giải quyết của trẻ em trong mẫu chọn đạt mức trung bình (điểm trung bình: 2,86), mức thấp nhất trong cả 4 phong cách ứng xử với cha mẹ.

Như vậy, truyền thống giáo dục con thành trẻ “ngoan”, luôn “vâng lời” cha mẹ (dù cha mẹ không phải lúc nào cũng đúng) rất được coi trọng trong các nền văn hóa chịu ảnh hưởng của Khổng giáo. Theo chuyên gia tâm lý, Đỗ Ngọc Khanh, ưu thế của cách giáo dục này có thể là giữ cho gia đình ổn định, theo “tôn ty trật tự” và có “thứ bậc”, tuy nhiên trẻ lại bị hạn chế về khả năng ứng phó với những khó khăn, thách thức khi không có cha mẹ bên cạnh. Kèm với đó là óc phê phán, tư duy độc lập, sáng tạo cũng có thể bị ảnh hưởng tiêu cực.

Theo ý kiến của chuyên gia tâm lý Đỗ Hạnh Nga, sống trong bối cảnh xã hội đang có nhiều biến đổi và hội nhập toàn cầu, nên trẻ em cũng đang có xu hướng mong muốn được độc lập hơn trong nhận thức, thái độ và hành vi của mình. Tuy nhiên, quá trình thay đổi theo hướng độc lập rõ hơn là quá trình không dễ dàng cho cả cha mẹ lẫn con cái.

Diệu Ngọc