(ảnh minh hoạ)

(VnMedia) - Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có hiệu lực chính thức từ ngày 1/7/2011. Đây được coi là bước ngoặt quan trọng trong hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam (BVQLNTD). Tuy nhiên, sau một năm thực thi, Luật vẫn chưa đạt được kết quả như nhiều người kỳ vọng.

Vi phạm vẫn tăng

Ngày 18/7, Bộ Công thương và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đã phối hợp tổ chức Hội thảo “Nhìn lại một năm triển khai thực hiện Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”. Hội thảo nhằm tạo diễn đàn để các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội nghề nghiệp, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng trao đổi, thảo luận về việc triển khai Luật BVQLNTD trong thời gian qua, để từ đó rút ra những bài học, kinh nghiệm cũng như định hướng hoạt động trong thời gian tới, đồng thời có những giải pháp để hoàn thiện hệ thống pháp luật về BVQLNTD.

Thực tế, trong thời gian, các vụ việc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng (NTD) không hề giảm vẫn có xu hướng tăng. Theo số liệu báo cáo, năm 2011 có hơn 550 vụ việc khiếu nại đến các Sở Công thương và tỷ lệ giải quyết thành công là 90,2%. Gần 2.000 vụ khiếu nại đến Hội BVNTD địa phương và khoảng 60 vụ khiếu nại đến Cục Quản lý cạnh tranh. Mặc dù số lượng vụ việc còn hạn chế nhưng có thể nói rằng bước đầu người tiêu dùng đã có ý thức về bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Không chỉ nhận thức về quyền lợi của NTD tăng lên mà ý thức của cộng đồng doanh nghiệp (DN) về vấn đề này cũng được cải thiện đáng kể. Kể từ khi Luật được ban hành, đã có 10 trường hợp DN chủ động thu hồi sản phẩm với số lượng 15.000 sản phẩm. Trước đó, rất ít trường hợp sản phẩm như vậy bị thu hồi. Ngoài ra, hoạt động đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung theo quy định của Luật cũng được DN thực hiện nghiêm túc.

Một điểm nổi bật nữa là hoạt động của các hội BVQLNTD đã chuyển biến tích cực. Năm qua, các hội BVQLNTD cả nước giải quyết được gần 2.000 vụ với tỷ lệ thành công 70 – 80%, đặc biệt là một số hội ở Hải Phòng, Hà Tĩnh, Kiên Giang... tỷ lệ thành công trên 90%. Đặc biệt, Hội tiêu chuẩn và BVQLNTD VN (Vinastas) đã có những hoạt động rất tích cực. Điển hình như vụ việc chất tạo nạc trong thịt lợn vừa qua, Hội đã tiến hành khảo sát thực tế, tổ chức hội thảo công bố kết quả và định hướng cho NTD hiểu rõ về chất tạo nạc cũng như thực trạng chăn nuôi gia súc nước ta hiện nay. Cùng với việc vận hành Văn phòng giải quyết khiếu nại của NTD và Tạp chí Người tiêu dùng, Vinatas đã cung cấp thông tin, hỗ trợ NTD hiệu quả trong quá trình tự bảo vệ mình khi quyền lợi bị xâm hại.

Người tiêu dùng vẫn yếu thế

Tuy nhiên bên cạnh đó, công tác BVQLNTD cũng còn rất nhiều hạn chế.

Cụ thể là hoạt động quản lý nhà nước về BVQLNTD tại các địa phương vẫn hết sức lúng túng, chủ yếu tập trung vào hoạt động hội nghị, hội thảo mà chưa mang tính thiết thực. Việc giao chức năng quản lý nhà nước cho các đơn vị chuyên môn tại các địa phương cũng khác nhau. Có nơi giao cho Chi cục Quản lý thị trường (Hải Dương), có nơi là Phòng Quản lý thương mại, hoặc Phòng Kinh tế đối ngoại (Hà Nội) hay Phòng Pháp chế (Cà Mau). Chính vì thế, hoạt động quản lý nhà nước về BVQLNTD chưa được triển khai thường xuyên, nghiêm túc.

Việc giải quyết tranh chấp của NTD bằng các thủ tục đơn giản chưa được triển khai. Quan hệ giữa NTD và tổ chức, cá nhân kinh doanh là một quan hệ dân sự, vì thế tranh chấp phát sinh được giải quyết theo luật dân sự. Tuy nhiên, NTD luôn có vị trí yếu thế so với các tổ chức, cá nhân kinh doanh và vụ việc vi phạm quyền lợi NTD trong nhiều trường hợp chỉ là những vụ việc đơn giản, tình tiết rõ ràng. Do đó, Luật BVQLNTD đã quy định về loại vụ việc được giải quyết theo thủ tục đơn giản để giải quyết vấn đề trên. Tuy nhiên, việc quy định thủ tục đơn giản như thế nào không được nêu trong luật và đến nay, Toà án nhân dân tối cao cũng không có bất kỳ hướng dẫn gì về vấn đề này, dẫn đến quy định này không thể triển khai trên thực tế.

Chưa có kinh phí cho các hội BVQLNTD

Một tồn tại lớn khác là việc hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các tổ chức xã hội tham gia BVQLNTD. Thực tế, khác với các tổ chức khác, tổ chức BVQLNTD không có nguồn thu nào ổn định. Luật đã quy định về việc giao cho các tổ chức này thực hiện một số nhiệm vụ của Nhà nước và được hỗ trợ từ Ngân sách Nhà nước. Mặc dù Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư quy định việc hỗ trợ kinh phí từ ngân sách Nhà nước nhưng đến nay việc triển khai các quy định nói trên vẫn còn rất nhiều lúng túng và các tổ chức BVQLNTD vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong hoạt động. 

Hoàng Yến