- Kiến nghị về chính sách giảm nghèo trong giai đoạn tới, Ủy ban Tài chính - ngân sách (TC-NS) của Quốc hội đề nghị rà soát, bãi bỏ một số chính sách mang tính chất “cho không”, tránh hỗ trợ trực tiếp dẫn đến tư tưởng ỷ lại….

Chiều ngày 20/10, Quốc hội nghe Chủ nhiệm Ủy ban TC-NS Nguyễn Đức Hải trình bày Báo cáo thẩm tra đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết số 100/2015/QH13 phê duyệt chủ trương đầu tư các chương trình Mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2016-2020.

Xây dựng nông thôn mới nặng về xây dựng kết cấu hạ tầng

Báo cáo nêu rõ, Ủy ban TC-NS  cơ bản thống nhất với báo cáo của Chính phủ về đánh giá kết quả đạt được về kết quả huy động nguồn lực; về phân bổ và sử dụng nguồn lực; Về đổi mới trong tổ chức quản lý và thực hiện; về Công tác kiểm tra, giám sát…

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban TC-NS  của Quốc hội Nguyễn Đức Hải cũng nêu rõ những hạn chế, tồn tại, trong đó đáng chú ý là một số tiêu chí nông thôn mới (NTM) vẫn chưa thực sự phù hợp với điều kiện đặc thù về địa lý và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng.

Việc huy động nguồn lực từ xã hội chủ yếu tập trung vào chương trình xây dựng NTM; Nguồn vốn cho chương trình giảm nghèo bền vững từ NSNN vẫn chiếm tỷ trọng lớn, huy động các nguồn vốn khác đạt tỷ lệ thấp so với mức vốn đã được phê duyệt; Nguồn vốn tín dụng tăng khá lớn, nhưng một số chương trình tín dụng có thời hạn, mức cho vay thấp so với yêu cầu thực tế.

Đáng chú ý, việc phân bổ và giao vốn chương trình MTQG còn chậm, giao không hết kinh phí; phân bổ còn phân tán, dàn trải; chậm giao chi tiết kế hoạch vốn, giải ngân chậm, bố trí vượt số vốn ghi trong quyết định đầu tư, bố trí dồn vào thời điểm cuối năm nên ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng nhiều công trình, dự án;

Một số địa phương có nợ đọng xây dựng cơ bản ở mức cao. Một số công trình hoàn thành, sau một thời gian đưa vào sử dụng đã xuống cấp, chưa được chú trọng bố trí vốn duy tu, bảo dưỡng kịp thời để phát huy hiệu quả lâu dài, bền vững.

Về công tác lập, thẩm định, phê duyệt dự án, vẫn còn tình trạng nhiều địa phương lập đề án quy hoạch xây dựng NTM chậm; mục tiêu vượt quá khả năng thực hiện trong phạm vi nguồn lực nên thiếu khả thi, dẫn đến tình trạng phê duyệt dự án vượt khả năng cân đối, trở thành một trong những yếu tố dẫn đến nợ xây dựng cơ bản trong xây dựng NTM; Công tác lập đề án xây dựng NTM còn nặng về đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, chưa thật sự quan tâm đến phát triển sản xuất, nâng cao đời sống và thu nhập cho người dân,...

Ủy ban TC-NS cũng nhận thấy, cơ chế quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện một số Chương trình chưa thật hợp lý; năng lực cán bộ, đặc biệt là cấp xã vẫn còn hạn chế; Vai trò làm chủ đầu tư của cấp xã chưa thực chất, mang tính hình thức, danh nghĩa…

Đặc biệt, theo Ủy ban TC-NS của Quốc hội, kết quả giảm nghèo một số nơi chưa thật bền vững, chưa đồng đều, 3/8 vùng có tỷ lệ hộ nghèo cao hơn nhiều so với mục tiêu; chất lượng giảm nghèo đa chiều chưa thực chất, còn hình thức, về cơ bản vẫn chỉ giảm nghèo về thu nhập.

Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện KT-XH khó khăn và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn còn cao, tỷ lệ hộ nghèo phát sinh tương đối lớn; khoảng cách giàu nghèo có xu hướng gia tăng; vẫn còn tình trạng trông chờ, ỷ lại vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Cần sớm ban hành Chuẩn nghèo mới

Về thực hiện chương trình MTQG xây dựng NTM và Giảm nghèo bền vững trong giai đoạn 2021-2025, theo Chủ nhiệm Ủy ban TC-NS, đến nay, Chính phủ vẫn chưa trình Quốc hội xem xét phê duyệt chủ trương đầu tư 02 chương trình này trong giai đoạn 2021-2025 là quá chậm.

“Trường hợp Chính phủ chưa kịp trình Quốc hội xem xét, phê duyệt chủ trương đầu tư 02 chương trình trong kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIV, Chính phủ cần báo cáo rõ nguyên nhân, trách nhiệm về sự chậm trễ và đề xuất phương án thực hiện chuyển tiếp trong năm 2021 để tránh gián đoạn, giảm hiệu quả thực hiện 02 chương trình.” – Chủ nhiệm Ủy ban TC-NS nêu rõ.

Về nội dung các Chương trình MTQG, đa số ý kiến đề nghị Chính phủ báo cáo toàn diện các nội dung Chương trình, trong đó lưu ý nghiên cứu, hoàn thiện chính sách kết nối phát triển kinh tế - xã hội giữa vùng khó khăn với vùng phát triển; chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư, chính sách hỗ trợ sản xuất, tiêu thụ sản phẩm ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi;

Cần rà soát kỹ để bảo đảm tính rõ ràng, tránh chồng chéo, trùng lắp ngay từ khi xây dựng, quyết định Chủ trương đầu tư, nhất là khi đã có thêm Chương trình MTQG về phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ủy ban TC-NS đề nghị Chính phủ sớm nghiên cứu ban hành quy định chuẩn nghèo phù hợp với định hướng phát triển kinh tế, xã hội, khả năng cân đối nguồn lực thực tế.

Về chính sách giảm nghèo, Ủy ban đề nghị rà soát, bãi bỏ một số chính sách mang tính chất “cho không”, tránh hỗ trợ trực tiếp dẫn đến tư tưởng ỷ lại, cần theo hướng chú trọng hoạt động đào tạo nghề, tạo công ăn việc làm, hỗ trợ có điều kiện nhằm bảo đảm cơ hội phát triển bình đẳng, thoát nghèo bền vững.

Về đề nghị trích lập 10% dự phòng, Ủy ban nhận thấy, việc trích lập dự phòng, sử dụng và thời điểm sử dụng phải tuân thủ quy định của Luật Đầu tư công, theo đó Quốc hội sẽ xem xét, quyết định mức trích, thời điểm sử dụng  dự phòng chung khi quyết định Kế hoạch Đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025.

Về cho phép được sử dụng nguồn lực Ngân sách nhà nước hằng năm của các chương trình MTQG không sử dụng hết; nguồn thu hồi theo kết luận của Kiểm toán Nhà nước để bổ sung nguồn lực cho những địa phương đạt kết quả cao trong quá trình tổ chức thực hiện các chương trình MTQG, Ủy ban TC-NS  đề nghị thực hiện hủy dự toán hoặc thu hồi và cấp lại theo đúng quy định của Luật NSNN và pháp luật liên quan.